Yığma Bina Nedir?

Yığma yapı, iskelet sistemine ihtiyaç olmadan yalnızca duvar taşıyıcı elemanlarıyla yapılan bir yapı çeşididir. Taş, tuğla, kerpiç ve kargir gibi doğal malzemelerle yapılan yığma yapılar, Türkiye’de 60’lı yıllardan itibaren kamu kurumları dahil pek çok binada kullanılmıştır. Kültürel ve sürdürülebilir bir inşaat yapısı olarak kabul edilen yığma yapılar ile ilgili bazı güncel tartışmalar da mevcuttur. 

Yığma bina, taşıyıcı duvar elemanlarıyla yapılan bir bina çeşididir. Kırılganlığı düşük olan malzemeler ile yapılan bu binalar iskelet sistemine sahip olmadan inşa edilir. Yığma Yapı Yönetmeliğinde belirtildiği üzere yığma yapılarda kullanılan tuğla, taş gibi malzemelerinin güvenli ve dayanıklı şekilde yapısal tasarımda yer alması istenir.

Yığma Bina Özellikleri

Yığma binaların taşıyıcı sisteminde; duvarlar, döşemeler ve hatıllar yer alır. Yığma yapılarda kullanılan malzemeler, birbirine bağlı olacak şekilde yükleri taşır ve bina temelinde kullanılır. Genel olarak yığma yapıların özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:

• Geçmişten günümüze hem geleneksel hem de modern yapılarda kullanılmıştır.

• Kırsal alanlar ve tarihi yapıların yoğun olduğu bölgelerde yığma yapılar daha fazladır.

• Taşıyıcı duvar elemanları sayesinde dikey yükleri güvenli şekilde taşır.

• Genellikle inşasında yerel ve doğal malzemeler arasındaki kerpiç, taş, briket ve pişen toprak tuğlalar kullanılır.

• Basit taşıyıcı sistemler eşliğinde yapılır.

• Genellikle üç kat olacak şekilde inşasına başlanır.

• Düşük maliyetlerle inşa edilir.

• Dış cephe tasarımında istenilen estetik tasarıma yer verilebilir.

• Yapımında kullanılan kalın duvarlar ses ve ısı yalıtımının doğal şekilde yapılmasını sağlar.

• Yığma yapılarda kullanılan teknikler ve hassas malzemeler kafiyeli işçilik gerektirir.

Bazı yığma yapılar anıtsal ve tarihi yapı özelliğine sahiptir. Bundan dolayı yığma yapıların sürekli kontrol edilmesi durumu bazı yapılarda geçerli olmayabilir. Bu da geleneksel ve tarihi yığma yapıların nasıl korunması gerektiği ile ilgili tartışmaları beraberinde getirir.

Şimdi yığma yapının detaylarına inerek yığma bina nasıl yapılır, depreme dayanıklı mıdır ve güvenli midir sorularına yanıt arayalım.

Yığma Bina Nasıl Yapılır?

Yığma binalar, taşıyıcı sistem olarak duvarların kullanıldığı ve yüklerin doğrudan bu duvarlar üzerinden zemine aktarıldığı yapıları ifade eder. Yığma bina inşaatında ise duvarların doğru şekilde örülmesi ve taşıyıcı elemanların dengeli yerleştirilmesi oldukça önemlidir. Bu doğrultuda yapılan işlemler ise şöyledir:

1. Zemin etüdü yapılarak yapının inşa edileceği alanın taşıma kapasitesi belirlenir ve buna uygun temel sistemi hazırlanır.

2. Temel üzerine taş, tuğla, briket veya kerpiç gibi malzemeler kullanılarak taşıyıcı duvarlar örülmeye başlanır.

3. Duvarlar örülürken malzemeler harç yardımıyla birbirine bağlanır ve yüklerin dengeli şekilde zemine aktarılması sağlanır.

4. Belirli seviyelerde betonarme hatıllar uygulanarak duvarlar birbirine bağlanır ve yapının bütünlüğü artırılır.

5. Kapı ve pencere boşlukları plan doğrultusunda bırakılır, bu alanların üst kısmında yükü taşıması için lento veya hatıl uygulaması yapılır.

6. Katlar arasında betonarme veya ahşap döşeme sistemleri yerleştirilerek yapının katları oluşturulur.

7. Üst kat duvarları aynı yöntemle örülmeye devam eder ve taşıyıcı sistem tamamlanır.

8. Çatı konstrüksiyonu kurularak yapı dış etkenlere karşı korunacak şekilde kapatılır.

9. Yapının dayanımını artırmak amacıyla gerekli durumlarda yığma bina güçlendirme uygulamaları yapılır.

10. Güçlendirme kapsamında duvarlara çelik veya betonarme takviyeler uygulanabilir, hatıl sistemleri güçlendirilebilir ve çatlak bölgelerde özel onarım harçları kullanılabilir.

Yığma Bina Ömrü Ne Kadardır?

Yığma binaların avantajlarından biri kolay tamir edilebilir özellikte olmalarıdır. Hasar tespit ve yenilenme çalışmalarından sonra bir yığma bina tekrar kullanılabilir duruma gelir. Yığma binaların ortalama kullanım ömrü ise 60 yılı geçer. Tarihi ve geleneksel yığma yapıların kullanım ömrü de 100 yılı bulmaktadır. Yığma binaların kullanım ömrünü uzatan temel faktör ise yapım aşamasında doğru teknikler kullanılarak yapının sağlam inşa edilmesidir.

Kolon ve kirişin kullanıldığı yapı sistemlerinden biri olan karkas yapı hakkında da bilgi edinmek için Karkas Yapı Nedir, Nasıl Yapılır adlı blog içeriğine göz atabilirsiniz.

Yığma Bina Depreme Dayanır mı?

Yığma binaların yapı özelliklerinden dolayı depreme ve dış etkenlere karşı dayanıklı olup olmadığı merak edilir. Ayrıca yığma bina ömrü ne kadardır konusu da epey merak edilenler arasındadır.

Yığma yapılarda kullanılan malzemeler, yapısal dayanıklılık açısından yapı ömrünü uzatır niteliktedir. Bununla beraber deprem gibi yıkıcı bir dış etken sonucu yığma binaların yatay yük taşıma kapasitesi doğrudan azalır. Bu durum da depreme karşı yığma binanın dayanıklılığı azaltır.

Günümüzde yığma yapıların yerine betonarme yapıların yapılma nedeni de dayanıklılık faktörüdür. Her ne kadar bina yapımın doğal ve dayanıklı malzemelere yer verilse de bu yapıların ani hasarlara karşı esnekliği zayıftır.

Örneğin, duvarlarda kullanılan tuğlalar altında yer alan yapı elemanlarına güç aktarırken temel kadar da ağırlık aktarımı yapar. Yani kolon ve iskelet sisteminin bulunmadığı bir yapı temelinde topyekün yapının yıkılma ihtimali artar. Yine taş ve donatısız yığma binalarda donatı kullanılmadığı için rijit yani yapılar arası denge azdır.

Böyle bir durumda da deprem gibi yıkıcı etkenlere karşı yapı dayanıklılığı daha düşüktür. Deprem bölgelerinde riskli bir tercih olan yığma yapılar, bazı avantajları sayesinde günümüzde hala varlığını sürdürür. Şimdi avantajları ve eksiklikleri ile yığma yapıların çeşitli özelliklerine göz atalım.

Yığma Yapıların Avantajları ve Dezavantajları

Yığma yapıların başlıca avantajlarını şöyle sıralayabiliriz:

Maliyet Açısından Daha Ekonomiktir

Yığma yapılarda kullanılan malzemeler doğal ve kolay bulunabilir yapı elemanlarıdır. Taş, kerpiç, tuğla gibi malzemeler eşliğinde yapılan yığma binalar, tek bir malzemeyle de kolayca yapılabilir. Bundan dolayı da bina yapımı için gereken maliyet kalemleri azalır.

Yapı Sağlamlığı Açısından Dayanıklı Malzemeler Kullanılır

Yığma binalardaki malzemeler, yapı güvenliği ve dayanıklılığı açısından yüksek mukavemet özelliğine sahiptir. Bilhassa yatay yükleri taşıma kapasitesi açısından tuğla gibi doğal malzemeler tercih edilebilir. Malzemelerin düzgün ve doğru teknik ile yerleştirilmesi sonucunda duvarın yatak yüklere karşı dayanıklılığı da artar.

Doğal Malzemeler ile Yalıtım Yapılır

Yığma bina malzemeleri, sıcaklık farkını dengede koruyan bazı özellikleri barındırır. Örneğin, kalın taş ve tuğla kullanılarak yapılan yığma binadaki duvarlar, kalınlık açısından mükemmel bir yalıtım olanağı sunar. Kalın örülen duvarlar sayesinde dıştan içe gelen ısı farkı dengelenir ve iç mekânın konforlu şekilde kullanılmasını sağlar. Kullanılan malzemeler, yazın serin hissettirecek kışın ise ısıyı dengeleyecek şekilde yalıtım özelliğini yansıtır.

Özel İşçilik Gerektirmez

Geleneksel ve doğal yapı malzemesi kullanılmasından dolayı yığma bina yapımında çok detaylı tekniklere yer verilmez. Bununla birlikte yığma yapıların güvenli şekilde inşa edilmesi adına profesyonel işçilik desteğine ihtiyaç vardır. Doğru ve güvenli teknikler yardımıyla yığma bina yapımı oldukça kolay şekilde inşa edilir. Ayrıca yığma yapılar, estetik tasarım isteğini de karşılar. Geleneksel ve tarihi pek çok yapıda yığma yapıların izlerine rastlanır.

Yukarıdaki avantajlarla beraber yığma yapı dezavantajları da bilmek önemlidir. Bu dezavantajları da şöyle sıralamak mümkündür:

• Dikey yük taşıma kapasitesi düşüktür.

• Yapının yer değiştirmesi mümkün değildir.

• Depreme karşı gevşeme ve yıkılma riski vardır.

• Sürekli düzenlenmesi ve kontrol edilmesi gerekir.

Yığma yapılar, kolon-kiriş sistemine sahip olmadığı için bazı güvenlik endişelerini beraberinde getirir. Bundan dolayı da yığma yapıların düzenlenip tekrar kullanılabilir hâle getirilmesine yönelik yenileme çalışmaları yapılır. Özellikle tarihi yapı kapsamındaki yığma binalarda çeşitli restorasyon çalışmaları uygulanır.

Yığma Bina Çeşitleri Nelerdir?

Yığma yapıda kullanılan malzemeye göre farklı çeşitte yapı çeşitleri mevcuttur. Yığma yapıların çeşitleri şu şekildedir:

• Donatılı Yığma Yapılar

• Donatısız Yığma Yapılar

• Kuşatılmış Yığma Yapılar

• Donatılı Panel Sistemli Yapılar

Yığma özellikli yapılarda genellikle donatısız yani taş, kerpiç ve tuğla ile yap örneklerine rastlanılır. Donatılı yığma yapılarda ise duvarların arasında dayanıklı çelik donatılar yerleştirilir. Böylece depreme karşı daha dayanıklı olması sağlanır. 

Kuşatılmış yığma yapıda da duvarın dış yüzeyine çelik, hafif çelik ve betonarme kuşaklar çevrilir. Bu da deprem gibi yıkıcı dış etkenlere karşı dayanıklılığı artırır. Son olarak donatılı panel yığma yapıda ise beton paneller ve çelik donatılar kullanılır. 

Yığma Binayla İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Yığma Binalarda Güçlendirme Nasıl Yapılır?

Yığma binalarda güçlendirme işlemleri, duvarların çelik veya betonarme elemanlarla desteklenmesi, hatıl eklenmesi, çatlakların onarılması, duvar yüzeylerine güçlendirme harçları uygulanması gibi yöntemleri içerir. 

Yığma Bina Kaç Kat Olur?

Yığma binalar genellikle 1 ile 3 kat arasında inşa edilir.

Yığma Bina En Fazla Kaç Kat Olur?

İmar ve deprem ile ilgili  yönetmeliklere göre yığma binalar çoğunlukla en fazla 3 kat olacak şekilde inşa edilir. 

Yığma Bina Temeli Nasıl Yapılır?

Yığma binaların temeli, zeminin taşıma gücüne göre hazırlanan betonarme temel üzerine taşıyıcı duvarların oturtulmasıyla yapılır.

Kuşatılmış Yığma Bina Nedir?

Kuşatılmış yığma bina, taşıyıcı duvarların betonarme kolon ve hatıllarla çevrelenerek güçlendirildiği yığma yapı çeşididir. 

Yarı Yığma Bina Nedir?

Yarı yığma bina, bazı taşıyıcı elemanların betonarme sistemden oluştuğu, duvarların ise yığma teknikle yapıldığı karma yapı türüdür.

Yığma Binada Kolon Olur mu?

Hayır, klasik yığma binalarda kolon bulunmaz, yükler doğrudan taşıyıcı duvarlar tarafından taşınır. Kolonsuz yığma bina sisteminde duvarlar hem yapının ağırlığını hem de katlardan gelen yükleri temele ileten ana taşıyıcı elemanlardır. 

Yığma Tuğla Ev Sağlam Olur mu?

Doğru mühendislik hesapları ve kaliteli malzemelerle inşa edilen yığma tuğla evler dayanıklı olabilir ancak deprem dayanımı  açısından betonarme yapılara göre daha dayanıksızdır.